Włocławek - Kujawy
Włocławek
Położenie
Włocławek leży na obu brzegach Wisły oraz Zgłowiączki, w Kotlinie
Płockiej. Przez miasto przepływają też: Struga Rybnicka, która poprzez
Kanał Główny uchodzi do Wisły, Chełmiczanka, Zofijka, które również
wpadają do Wisły. Przez południową część miasta przepływa Lubieńka,
która swoje ujście ma w Zgłowiączce. Najważniejsze jeziora na terenie
miasta to jezioro Czarne, Łuba, Rybnica, Krzywe Błota oraz zanikające
jezioro Grzywno.
Włocławek pełni rolę najważniejszego ośrodka naukowo-kulturalnego Kujaw,
mieści liczne instytucje, jak galerię sztuki współczesnej, teatr
impresaryjny, muzeum okręgowe, Wyższe Seminarium Duchowne czy Wyższą
Szkołę Humanistyczno-Ekonomiczną. We Włocławku powstała tama
spiętrzająca wody Wisły, dzięki czemu znajduje się tu duża elektrownia
wodna, a samo miasto pełni rolę ośrodka sportów wodnych, ponadto
siedzibę tu ma biskup włocławski.
Historia
Pierwsze osady ludzkie na terenie dzisiejszego miasta założono już w X
wieku przed nasza erą. W okresie kształtowania się państwowości polskiej
opodal ujścia Zgłowiączki do Wisy istniał w miejscu dzisiejszego pałacu
biskupiego niemały gród związany z osadą targowo-rybacką i przeprawą
przez największa polską rzekę. W XI i XII wieku we Włocławku zwanym
wówczas Władysławem, osiedli kasztelani. Około 1125 r. przeniesiono z
Kruszwicy do Włocławka siedzibę biskupstwa kujawskiego. Włocławek stał
się własnością diecezji, co kształtowało jego historię aż do zaborów. W
1261 r. biskup Wolimir Bolesta nadał Włocławkowi przywilej lokacyjny na
prawie chełmińskim. W wyniku zniszczeń wojennych Włocławek ponownie
ulokowano w 1339 r. tym razem na prawie madgeburskim. Za panowania
Kazimierza III Wielkiego miasto przeżywało spory rozwój ekonomiczny. Gdy
w 1466 r. do Polski przyłączono Pomorze Gdańskie nastąpił znaczny
rozwój miasta związany z handlem wiślanym. Włocławek stał się ważnym
ośrodkiem naukowym. W istniejącej od XII wieku szkole przykatedralnej
uczył się Mikołaj Wodka, domniemany nauczyciel Mikołaja Kopernika, a
późniejszy profesor uniwersytetu w Bolonii. W 1520 r. utworzono
królewską komorę celną, co sprzyjało rozwojowi miasta. Wielki pożar w
1620 r. sprawił, że rozpoczął się upadek Włocławka. Przyspieszyły go
liczne wojny i zaraz oraz przeniesienie komory celnej do Nieszawy.
Regres zatrzymało utworzenie w 1787 r. Komisji Dobrego Porządku, która
rozpoczęła regulację układu urbanistycznego. W 1793 r. miasto weszło w
skład II zaboru pruskiego. Prusacy odebrali miasto biskupom, niedługo po
tym w 1806 r. przyłączono je do Księstwa Warszawskiego. Po 1815 r.
miasto trafiło do Królestwa Kongresowego. W XIX wieku nastąpiło
ożywienie gospodarcze, dzięki czemu Włocławek stał się sporym ośrodkiem
przemysłowym. Do miasta przybywali Niemcy i Żydzi, przez co utraciło
ono całkowicie dawny biskupi i katolicki charakter. W 1862 r. miasto
otrzymało połączenie kolejowe z Bydgoszczą i Warszawą. W 1897 r. w
mieście urodził się Tadeusz Reichstein, biochemik szwajcarski, laureat
nagrody Nobla z 1950 r.
Warto zwiedzić:
- katedra pw. Wniebowzięcia NMP – pierwotna romańska katedra powstała
niedługo po przeniesieniu biskupstwa do Włocławka. Budowle zniszczyli
Krzyżacy w 1329 r., a na jej miejscu wzniesiono w 1474 r. kościół pw.
św. Stanisława, który zburzono w 1810 r. Nową katedrę wybudowano w innym
miejscu, co było faktem unikalnym w Polsce. Prace budowlane zaczęto w
1340 r., przez pierwszych 25 lat wzniesiono zakrystię i prezbiterium.
Jest ono nietypowe dla założeń katedralnych w Europie. Zwyczajowo
świątynie tego typu posiadają obejście prezbiterium, tu zostało ono
pominięte. Do 1411 r. wybudowano korpus nawowy, nastąpiła też
konsekracja świątyni. Od 1463 do 1526 r. prowadzono prace przy budowie
wież, które nigdy nie osiągnęły pierwotnie zakłądanych rozmiarów. W XV
stuleciu zaczęto dobudowywać kaplice, pierwotnie w stylu gotyckim. W
1639 r. wieże katedry przykryły barokowe chełmy. W 1659 r. wojska
szwedzkie ograbiły świątynię, podobnie, jak najeźdźcy w XVIII wieku. W
1875 r. podjęto decyzję o regotyzacji katedry. Prace zakończono na
początku XX stulecia. Zewnętrzny wygląd świątyni uległ prawie całkowitej
zmianie. Wzniesiono neogotyckie wieże, szczyty, zakrystie, kruchty,
ujednolicono wygląd kaplic. W latach 1938-39 wykonano nowe secesyjne
witraże w prezbiterium. Wnętrze trójnawowej bazyliki jest gotyckie z
niewielkimi zmianami barokowymi i neogotyckimi. Całość pokrywają
neogotyckie polichromie.
- Pałac biskupi wzniesiono w XIV wieku. Budynek często przebudowywano, w
tym całkowicie w 1861 r. w stylu klasycystycznym. W 1920 r. pałac
strawił pożar, a jego odbudowę ukończono w 1925 roku.
- Zespół seminarium duchownego, w skład którego wchodzi gotycki kościół
św. Witalisa z 1330 r. w ołtarzu głównym świątyni – cenny gotycki
tryptyk z 1460 r.
- kościół św. Jana Chrzciciela wybudowany w 1538 r.
- zespół klasztorny reformatów sprowadzonych do miasta w 1625 r.
źródło:
Włodzimierz Bykowski, Wieńczysław Bykowski, Kujawsko-Pomorskie dla każdego, Towarzystwo Przyjaciół Dolnej Wisły, Bydgoszcz 2005
Artykuły o podbnej tematyce