Tatry (fot. sxc.hu)
Tatry zimą (fot. sxc.hu)
Kościelisko
to duża, letniskowo-wypoczynkowa wieś położona niedaleko Zakopanego.
Składa się z 21 osad i przysiółków rozrzuconych na dnie Rowu
Podtatrzańskiego i północnych zboczach Pasma Gubałowskiego. Przez
turystów bardzo często nazywana jest „Sercem Podhala”.
Już na początku XVII wieku na okolicznych leśnych polanach powstały
pierwsze pasterskie osady. Dlatego też pierwotna, ludowa nazwa
Kościeliska to Polany. Z osiedli tych wywodzą się najznamienitsze rody
góralskie, np.: Krzeptowskich, Nędzów, Obrochtów, Stopków. Przez wiele
lat miejscowość należała do Zakopanego. Samodzielność uzyskała w 1867
roku. Pierwszy kościół wybudowano w Kościelisku w 1916r. z inicjatywy
zakopiańskiego proboszcza – ks. Kazimierza Kaszlewskiego.
W 1902r. w Kościelisku powstało nowoczesne sanatorium przeciwgruźlicze.
Jego założycielem był dr Kazimierz Dłuski. Obecnie na terenie
sanatorium funkcjonuje Wojskowy Ośrodek Wypoczynkowy. Natomiast po II
wojnie światowej powstawały tu pierwsze, niezwykle okazałe domy
wczasowe.
Centrum gospodarczym dzisiejszego Kościeliska jest Szeligówka, oddalona
zaledwie o 6 km od Zakopanego. Stoi tu kościół św. Kazimierza, w którym
ślub brał prezydent RP Ignacy Mościcki. Warto wybrać się także na
osiedle Kiry. Na wprost wejścia do restauracji „Harnaś” leży niepozorny,
porośnięty mchem odłam skały. Widać na nim odciski numulitów –
skorupiaków, żyjących w ciepłym morzu, które kiedyś znajdowało się na
obszarze dzisiejszych Tatr. Górale nazywają ów kamień Jarcą Skałą,
ponieważ ślady pierwotnych skorupiaków przypominają ziarna jęczmienia.
Stąd w nazwie pojawia się gwarowe słowo jarca, czyli jęczmień. Z osiedla
Kiry, tuż nad potokiem Kirowa Woda rozpoczyna się szlak turystyczny
prowadzący na Dolinę Kościeliską. Najcenniejszym zabytkiem
podhalańskiego budownictwa jest XVIII-wieczna Chata Sabały, która stoi
na Krzeptówkach w Zakopanem (dawniej Krzeptówki były częścią
Kościeliska).
Wśród najstarszych mieszkańców Kościeliska przetrwała legenda dotycząca
miejscowości. Otóż według ludowych gawęd król Jan Kazimierz, uciekając
przed Szwedami na Węgry korzystał z drogi wiodącej przez Palenicę,
Butorów Wierch, Polanę Budzówka, Dolinę Kościeliską, Wąwóz Kraków wprost
na Słowację. Na pamiątkę tego wydarzenia jedną z ulic Kościeliska
nazwano Królewską, zaś trakt przez wierchy, polany i doliny nazywa się
Drogą Królewską.
Z Kościeliska wywodzi się także kilka znanych rodów góralskich. Jednym z
nich są Krzeptowscy, z którego pochodził znany ludowy gawędziarz i
muzyk – Jan Krzeptowski oraz Wacław Krzeptowski. Janosik
Nędza-Litmanowski, gawędziarz Tomek Gadeja, ludowi pisarze Andrzej
Tylka-Suleja, Stanisław Nędza Kubiniec oraz wokalista zespołu Zakopawer
Sebastian Karpiel-Bułecka również pochodzą z Kościeliska.
Marta